Een eenmanszaak, vof of bv kiezen gaat over meer dan belasting. Je bepaalt ook wie beslissingen neemt, wie schulden moet betalen en hoe je geld uit het bedrijf kunt halen. De beste keuze hangt daarom samen met je werk, je plannen en je privésituatie.
Begin niet met een los winstbedrag waarbij een bv zogenaamd altijd voordeliger wordt. Zet eerst op een rij met wie je onderneemt, welke risico’s je aangaat en hoeveel inkomen je thuis nodig hebt. Daarna kun je de kosten en belastinggevolgen van passende rechtsvormen vergelijken.
Een rechtsvorm beschrijft hoe je bedrijf juridisch is georganiseerd
De rechtsvorm is de juridische vorm van je onderneming. Zij bepaalt onder meer of jij zelf contracten aangaat of dat een aparte rechtspersoon dat doet. Een rechtspersoon is een organisatie die zelfstandig rechten en verplichtingen kan hebben.
Een bv is zo’n rechtspersoon. Een eenmanszaak is dat niet: jij bent als eigenaar verantwoordelijk voor de onderneming. Een aparte bedrijfsnaam, zakelijke rekening of mooie website verandert dat juridische uitgangspunt niet.
Zzp’er en freelancer zijn geen rechtsvormen. Die woorden beschrijven vooral hoe iemand werkt. Een zelfstandig werkende adviseur kan bijvoorbeeld een eenmanszaak hebben, maar ook via een bv werken. Vraag bij een vergelijking dus altijd welke juridische vorm achter het werk zit.
Hieronder staan de eenmanszaak, gewone vof en bv centraal. Voor bijvoorbeeld een beroepssamenwerking, ledenorganisatie of maatschappelijk initiatief kunnen andere vormen passen. Een korte vergelijking van drie veelgebruikte vormen is geen volledige lijst voor ieder soort organisatie.
Onderneem je alleen of samen?
Een eenmanszaak heeft één eigenaar. De naam betekent niet dat je alles alleen moet doen. Je kunt personeel aannemen en werk uitbesteden. Wil je iemand mede-eigenaar maken, dan moet je wel bekijken welke andere vorm of samenwerking daarbij past.
Een vof is een onderneming waarin minimaal twee vennoten samenwerken. Je kunt geld, spullen of arbeid inbrengen en spreekt af hoe je de winst verdeelt. Een bv kan zowel één als meerdere aandeelhouders hebben. De aandeelhouders zijn de eigenaren; het bestuur leidt het bedrijf.
Stel dat je met een collega opdrachten wilt uitvoeren. Dat hoeft niet meteen te betekenen dat jullie één onderneming moeten oprichten. Misschien blijven jullie afzonderlijk werken en regelen jullie per project de samenwerking. Misschien bouwen jullie juist samen aan één bedrijf met gezamenlijke klanten en bezittingen.
Die keuze komt vóór de fiscale vergelijking. Bespreek wie eigenaar moet worden van de klantenrelaties, apparatuur en opgebouwde waarde. Als jullie daar verschillend over denken, lost het invullen van een rechtsvorm op een formulier dat niet op.
Wat kan er misgaan, en wie betaalt dan?
Bij een eenmanszaak ben je privé aansprakelijk voor zakelijke schulden. Zijn de zakelijke bezittingen onvoldoende, dan kunnen schuldeisers ook je privévermogen aanspreken. Het openen van een zakelijke bankrekening maakt dat vermogen niet juridisch onaantastbaar.
Bij een gewone vof kan iedere vennoot voor de hele zakelijke schuld worden aangesproken wanneer het vermogen van de vof tekortschiet. Ook een verplichting die je zakenpartner aangaat, kan dus jouw privévermogen raken. Een afspraak om winst half om half te verdelen maakt die aansprakelijkheid niet vanzelf ook fiftyfifty.
Bij een bv is in beginsel de bv aansprakelijk. Je kunt wel je investering verliezen. Bovendien bestaan uitzonderingen, bijvoorbeeld bij onbehoorlijk bestuur. Ook een persoonlijke borgstelling voor een lening kan ervoor zorgen dat een schuldeiser alsnog bij jou terechtkan.
Maak risico’s concreet. Denk aan een lange huurverplichting, schade door een product, een grote voorraad of een opdracht waarbij een fout veel geld kost. Kijk naast de rechtsvorm naar contractvoorwaarden, werkwijze en verzekeringen voor ondernemers. Die maatregelen vullen elkaar aan.
Bij samenwerken horen afspraken over lastige momenten
Een goede samenwerking begint niet alleen met een verdeling van de verwachte winst. Leg ook vast wie contracten mag tekenen, welke bedragen iemand zelfstandig mag uitgeven en wat er gebeurt als een vennoot tijdelijk niet kan werken.
Stel dat twee vennoten samen een atelier starten. De één brengt €20.000 in en de ander vooral tijd en bestaande klanten. Een gelijke winstverdeling kan een bewuste afspraak zijn. Maar wat krijgt ieder terug als ze na twee jaar stoppen? En wie mag tussentijds een lening afsluiten?
Bespreek zulke vragen voordat er een conflict is. Bij een vof is een schriftelijk samenwerkingscontract niet verplicht, maar wel verstandig. Laat ook beoordelen welke beperkingen van bevoegdheden in het Handelsregister moeten worden vastgelegd om tegenover anderen betekenis te hebben.
Voor een bv zijn de statuten en eventuele aandeelhoudersafspraken relevant. Een aandeel in de winst, stemrecht en bevoegdheid als bestuurder zijn verschillende dingen. Zorg dat iedereen begrijpt wat de afspraken betekenen bij ziekte, vertrek, overlijden of onenigheid.
Vergelijk de hele belastingberekening
Bij een eenmanszaak wordt de ondernemingswinst in je inkomstenbelasting betrokken. Voor een natuurlijke persoon die vennoot is, gaat het om het eigen winstaandeel. Of je recht hebt op ondernemersregelingen hangt af van de voorwaarden, niet alleen van de inschrijving bij de KVK.
De mkb-winstvrijstelling is bijvoorbeeld een onderdeel van die persoonlijke winstberekening. Zij werkt niet op dezelfde manier voor de winst van een bv. Ook andere aftrekposten hebben eigen voorwaarden.
Een bv betaalt vennootschapsbelasting over haar belastbare winst. Werk je als aandeelhouder in je bv, dan kunnen daarnaast loonregels gelden. Bij dividend speelt de belasting over het inkomen uit je aandelen. Ingehouden dividendbelasting wordt daarbij in de gebruikelijke binnenlandse situatie verrekend; tel die niet zomaar als een extra definitieve belasting bovenop dezelfde heffing.
Een vergelijking tussen alleen het inkomstenbelastingtarief en het vennootschapsbelastingtarief is daarom onvolledig. Neem salaris, eventuele winstuitkeringen, aftrekposten en jaarlijkse kosten mee. Kijk ook naar wat je binnen de onderneming wilt laten en wat je privé nodig hebt.
Geld in je bedrijf is niet altijd vrij besteedbaar
Bij een eenmanszaak is een privéopname geen loon en geen zakelijke kostenpost. Het opnemen van geld verlaagt dus niet vanzelf je belastbare winst. Andersom schuif je inkomstenbelasting niet automatisch vooruit door de winst op de zakelijke rekening te laten staan.
Bij een bv hoort het geld aan de bv. Je kunt het niet zonder verdere beoordeling behandelen als je eigen huishoudgeld. Salaris, dividend, een kostenvergoeding en een lening hebben elk hun eigen voorwaarden en fiscale gevolgen.
Ook als er winst is, kan een dividenduitkering niet zomaar. Er moet onder meer worden beoordeeld of de bv haar opeisbare schulden kan blijven betalen. Het banksaldo op de dag van de uitkering vertelt niet het hele verhaal over komende verplichtingen.
Maak daarom twee begrotingen: één voor het bedrijf en één voor thuis. Iemand die vrijwel alle opbrengsten nodig heeft voor woonlasten en levensonderhoud maakt een andere afweging dan iemand die jarenlang geld in de onderneming kan laten. Dat verschil hoort in de vergelijking thuis.
Reken ook de vaste kosten en verplichtingen mee
Een bv oprichten vraagt een notariële akte. Daar horen oprichtingskosten bij. Vervolgens krijg je te maken met de administratie en verplichtingen van de bv, zoals jaarstukken en doorgaans het deponeren van financiële gegevens.
Een eenmanszaak of gewone vof heeft meestal een eenvoudiger inrichting, maar is niet vrij van administratie. Je moet nog steeds betrouwbare cijfers hebben, aangiften verzorgen en je zakelijke afspraken kunnen terugvinden.
Vraag bij een kostenvergelijking wat een prijsopgave precies omvat. Alleen boekhouding, of ook loonadministratie, belastingaangiften en jaarstukken? En wie bewaakt de termijnen? De uitleg over een jaarrekening deponeren laat zien waarom cijfers opstellen en publiceren verschillende stappen zijn.
Vergelijk de kosten over meerdere jaren. Een eenmalig oprichtingsbedrag kan anders wegen dan jaarlijks terugkerende werkzaamheden. Reken ook je eigen tijd mee, vooral als een extra verplichting ten koste gaat van het werk waarmee je omzet maakt.
Groei en financiering kunnen de afweging veranderen
Als je investeerders wilt laten deelnemen, wordt de verdeling van eigendom en zeggenschap belangrijk. Een bv werkt met aandelen. Dat kan passen bij deelname door anderen, maar vraagt goede afspraken over invloed, winst en een later vertrek.
Een lening is een andere vorm van financiering dan aandelen uitgeven. De geldverstrekker wordt door een gewone lening niet automatisch mede-eigenaar. Wel kan die zekerheden of een persoonlijke borgstelling vragen. Controleer dus welke risico’s achter het aanbod zitten.
Denk ook na over verkoop of overdracht van het bedrijf. Wil je vooral zelf opdrachten blijven uitvoeren, of wil je iets opbouwen dat later zonder jou kan doorgaan? Beide doelen kunnen prima zijn, maar vragen mogelijk een andere inrichting.
Je kunt de rechtsvorm later aanpassen. Dat betekent niet dat veranderen alleen een nieuw vakje aanvinken is. Bezittingen, belastingclaims, contracten en registraties kunnen mee veranderen. Laat de gevolgen beoordelen voordat je bestaande afspraken opzegt of activa overdraagt.
Maak een vergelijking die bij jouw plannen past
Werk met een voorzichtig, een verwacht en een gunstig winstscenario. Schrijf bij elk scenario op hoeveel geld je privé nodig hebt, hoeveel in het bedrijf moet blijven en welke risico’s je aangaat. Zo hangt je keuze niet af van één optimistische prognose.
Voor de fiscale kant biedt Farshad Bashir fiscaal advies voor ondernemers, waaronder de vergelijking tussen een eenmanszaak en een bv. Bespreek welke scenario’s worden doorgerekend. Juridische afspraken en een eventuele oprichtingsakte verdienen daarnaast hun eigen beoordeling.
Een bruikbare uitkomst is meer dan de naam van een rechtsvorm. Je wilt weten waarom die past, welke verplichtingen erbij horen en bij welke verandering je opnieuw moet kijken. Daarmee wordt de keuze een onderbouwde stap in je onderneming in plaats van een gok op het laagste belastingpercentage.