Een oudedagsreserve op de balans is niet hetzelfde als geld op een pensioenrekening. Heb je nog een oude FOR? Controleer dan welk geld er werkelijk tegenover staat en wat later nog belast wordt.
Het woord reserve klinkt geruststellend. Er lijkt iets klaar te staan voor later. Maar bij de fiscale oudedagsreserve, meestal FOR genoemd, hoefde je het geld niet apart te zetten. Je reserveerde een deel van je winst voor de belastingberekening. Het geld kon ondertussen gewoon in je bedrijf worden gebruikt.
Sinds 2023 mag je geen nieuwe FOR meer opbouwen. Een bestaande reserve kan nog wel op je balans staan. Daarmee blijft ook de vraag bestaan wat je ermee gaat doen. Wie alleen het bedrag op papier bekijkt, kan zijn pensioen daardoor te ruim inschatten.
Wat de oude regeling wel en niet deed
Tot en met 2022 konden ondernemers voor de inkomstenbelasting onder voorwaarden een deel van hun winst toevoegen aan de oudedagsreserve. Over dat deel betaalden zij toen geen inkomstenbelasting. De regeling stelde belastingheffing uit. Er werd daarmee niet automatisch een pensioenverzekering of spaarrekening geopend.
Het verschil zie je terug in de administratie. De FOR is een fiscale post. Een bankrekening is een werkelijk bezit. Je kon € 40.000 aan oudedagsreserve hebben opgebouwd zonder dat er ergens € 40.000 klaarstond om later van te leven.
Het geld kon bijvoorbeeld in machines, voorraad of de dagelijkse bedrijfsvoering zitten. Het kon ook via privéopnamen zijn uitgegeven. De reserve zelf vertelde dus weinig over hoeveel geld er nog beschikbaar was. Daarvoor moest je naar de bezittingen, schulden en banktegoeden kijken.
Dat is geen reden om je oude keuze meteen als fout te zien. Uitstel van belasting kon destijds ruimte geven. Het vraagt nu wel om een plan voor de afwikkeling en om een afzonderlijke beoordeling van je inkomen voor later.
Sinds 2023 kun je niets meer toevoegen
De stop op nieuwe opbouw betekent niet dat alle oude reserves op 1 januari 2023 meteen belast werden. Een bestaande FOR mocht op de balans blijven staan. De regels over afname en opheffing blijven daarop van toepassing.
Ben je pas vanaf 2023 gaan ondernemen en had je geen bestaande reserve, dan is de FOR geen mogelijkheid voor nieuwe pensioenopbouw. Oude uitleg over een percentage van je jaarwinst dat je kunt reserveren, helpt je dan niet meer.
Heb je wél een oude reserve, controleer dan de stand in je laatste aangifte en fiscale balans. Zoek ook uit of er al bedragen zijn afgenomen of omgezet. Een bedrag uit een jarenoud overzicht kan inmiddels zijn veranderd. De actuele administratie is je startpunt.
Leg drie bedragen naast elkaar
Bekijk eerst hoeveel FOR er nog op de balans staat. Kijk daarna hoeveel geld werkelijk beschikbaar is. Laat ten slotte berekenen welke belasting kan ontstaan wanneer de reserve afneemt. Die drie bedragen betekenen iets anders en mogen niet door elkaar gaan lopen.
Een fictief voorbeeld maakt dat duidelijk. Sanne heeft een oude FOR van € 45.000. Haar zakelijke bankrekening bevat € 18.000. Daarvan is € 10.000 nodig voor rekeningen en lopende verplichtingen. Er blijft op dat moment € 8.000 over, niet € 45.000.
| Onderdeel in het voorbeeld | Bedrag | Wat het betekent |
|---|---|---|
| Oude FOR | € 45.000 | Fiscale reserve die nog moet worden afgewikkeld |
| Geld op de zakelijke rekening | € 18.000 | Aanwezig banktegoed |
| Nodig voor lopende verplichtingen | € 10.000 | Geld dat al een andere bestemming heeft |
| Voorlopig beschikbaar | € 8.000 | Nog vóór een eventuele afrekening over de FOR |
Sanne heeft misschien ook bedrijfsmiddelen die bij verkoop geld opleveren. Maar de verkoopopbrengst staat nog niet vast en andere schulden kunnen voorgaan. Bovendien kan verkoop zelf fiscale gevolgen hebben. Een verwachte opbrengst is daarom niet hetzelfde als vrij geld op een rekening.
De belasting over een afname is ook niet automatisch gelijk aan het hele FOR-bedrag. Het bedrag kan aan de winst worden toegevoegd; de uiteindelijke belasting hangt af van de totale situatie. Reken dus niet met één los percentage zonder de rest van de aangifte te bekijken.
Wanneer komt de reserve in beweging?
Een afname kan samenhangen met de aankoop van een kwalificerende lijfrente. Daarbij geef je voor hetzelfde bedrag een afname van de FOR aan. De reserve kan ook verplicht afnemen, bijvoorbeeld bij het stoppen van je onderneming. Bij volledig stoppen moet de resterende reserve in beginsel worden afgewikkeld.
Ook tijdens het ondernemen zijn er situaties die aandacht vragen. Is de FOR hoger dan het ondernemingsvermogen, dan kunnen het bereiken van de AOW-leeftijd, gedeeltelijk stoppen of twee achtereenvolgende jaren niet voldoen aan het urencriterium gevolgen hebben. De voorwaarden horen bij elkaar; alleen minder uren werken betekent niet automatisch dat de hele reserve direct wordt belast.
Daarom is het verstandig plannen voor afbouwen, overdracht of een andere ondernemingsvorm vooraf te bespreken. De datum waarop je iets verandert en de manier waarop je dat doet, kunnen verschil maken. Alleen je inschrijving bij de Kamer van Koophandel beëindigen, rondt de belastingzaken niet af.
Kan een lijfrente een oplossing zijn?
Bij een lijfrente breng je daadwerkelijk geld onder in een product voor later inkomen. Als een omzetting van de FOR aan de voorwaarden voldoet, kan tegenover de hogere winst een aftrek voor de lijfrentestorting staan. De latere uitkeringen worden dan volgens de daarvoor geldende regels belast.
Dat kan helpen om de belastingheffing te spreiden in de tijd. Het is geen belofte dat je later minder belasting betaalt. De uitkomst hangt onder meer af van ander inkomen, tarieven en de manier waarop de uitkeringen zijn ingericht.
Er moet ook echt geld beschikbaar zijn om te storten. Een boeking waarmee je € 45.000 van de ene regel naar de andere verplaatst, vult op zichzelf geen pensioenrekening. En geld in een lijfrente is in beginsel gebonden aan uitkeringsvoorwaarden. Je kunt het niet behandelen als een gewone noodbuffer.
Voor omzetting van een FOR gelden eigen fiscale voorwaarden en termijnen. Verwar die niet met de gewone jaarruimte voor een lijfrente. Laat de verwerking van de afname en de aftrek samen controleren. Dezelfde storting mag niet nog een keer als een andere aftrek worden opgevoerd.
Lees daarnaast wanneer extra pensioen opbouwen met lijfrente bij je past. Daar gaat het breder over de ruimte voor inleg, beschikbaarheid van geld en inkomen voor later. Een oude FOR afwikkelen is een afzonderlijke stap binnen dat grotere plan.
Je bedrijf en je pensioen hebben allebei geld nodig
Het kan verleidelijk zijn om nu zo veel mogelijk apart te zetten om een achterstand in te halen. Maar je bedrijf moet ondertussen rekeningen kunnen betalen. Kijk dus eerst naar de geldstromen in de komende maanden en naar het bedrag dat je privé nodig hebt.
In winst maken en toch geld tekortkomen lees je waarom een winstcijfer geen beschikbaar banksaldo is. Hetzelfde onderscheid helpt bij de FOR. Geld dat nodig is om klanten te bedienen of belasting te betalen, kun je niet tegelijk volledig als pensioenvermogen tellen.
Neem ook je andere inkomsten voor later mee: AOW, eventueel pensioen uit eerdere banen, bestaande lijfrentes en vrij vermogen. Tel een FOR niet boven op het bezit waarin het bijbehorende geld al zit. Dan zou je dezelfde financiële ruimte twee keer meetellen.
Begin vóór het moment waarop je wilt stoppen
Een bruikbare eerste stap is een gesprek met je laatste aangifte, fiscale balans en een overzicht van beschikbare middelen erbij. Bespreek wat er gebeurt als je doorgaat, geleidelijk afbouwt of volledig stopt. Laat bij iedere mogelijkheid zien wat er aan belasting en besteedbaar geld overblijft.
Farshad Bashir biedt hulp bij de fiscale gevolgen van stoppen of veranderen van je onderneming. Daarbij kunnen de bezittingen, schulden en fiscale reserves worden bekeken. Dat sluit aan op de vraag wat je met een oude FOR moet regelen voordat je afspraken vastlegt.
Je hoeft niet vandaag je hele pensioenplan af te hebben. Wel helpt het om van een geruststellend woord op de balans naar concrete bedragen te gaan: wat is er, wat is nog verschuldigd en welk inkomen kan daar later uit komen? Daarmee wordt zichtbaar waar je werkelijk staat.