Op je beleggingsrekening staat nog genoeg vrije ruimte. Toch kun je na een onrustige beursdag een melding krijgen dat je geld moet bijstorten of beleggingen moet sluiten. Het verlies hoeft daarvoor niet eens je hele rekening te hebben weggevaagd. De zekerheid die je broker verlangt, is niet meer voldoende.
Dat is de kern van een marginverplichting. Je moet geld of ander geaccepteerd onderpand beschikbaar houden voor de verplichtingen die bij je beleggingen horen. Het bedrag dat wordt gereserveerd, beschermt vooral de broker tegen jouw mogelijke tekort. Het is geen bedrag waarmee jouw verlies automatisch ophoudt.
Dat onderscheid is belangrijk als je met geleend geld belegt of opties schrijft. Een klein bedrag dat je moet aanhouden, kan horen bij een veel grotere financiële verplichting.
Wat betekent margin precies?
Het woord margin wordt in verschillende situaties gebruikt. Bij beleggen met geleend geld gaat het om het eigen vermogen en onderpand tegenover de lening. Bij bepaalde opties en andere derivaten gaat het om zekerheid voor verplichtingen uit het contract. De precieze berekening verschilt per product en aanbieder.
Je kunt het vergelijken met de zekerheid die een geldverstrekker wil hebben. Maar anders dan bij een vaste borg kan de vereiste zekerheid tijdens de looptijd veranderen. De waarde van je beleggingen verandert immers ook, net als het risico dat de broker eraan toekent.
Soms bestaat het onderpand uit geld. Soms tellen bepaalde aandelen of andere beleggingen gedeeltelijk mee. Een belegging van € 1.000 wordt daarbij niet noodzakelijk voor € 1.000 geaccepteerd. De broker kan een lagere waarde toekennen om ruimte te houden voor koersdalingen.
Het bedrag dat het handelsplatform als beschikbaar laat zien, is daarom geen persoonlijk advies over wat je kunt dragen. Het is de ruimte die op dat moment binnen de regels van het platform resteert. Je eigen noodbuffer, inkomen en doelen zijn een andere afweging.
Een lening maakt een koersdaling groter voor jouw geld
Stel dat je € 10.000 eigen geld gebruikt en daarnaast € 10.000 leent om aandelen te kopen. Je bezit dan € 20.000 aan aandelen, maar hebt ook een schuld van € 10.000.
Daalt de waarde van de aandelen met 20%, dan is de portefeuille nog € 16.000 waard. De schuld is nog steeds € 10.000. Voor jou resteert € 6.000 eigen vermogen. Je verlies is dus € 4.000: 40% van je oorspronkelijke eigen geld. Rente en andere kosten zijn in dit voorbeeld nog niet meegerekend.
Bij een stijging werkt dezelfde hefboom in je voordeel. Maar de lening verdwijnt niet wanneer de beurs tegenzit. Bij een voldoende grote daling kan er na verkoop zelfs een schuld overblijven. Een broker kan bovendien al eerder ingrijpen als je niet meer aan de eisen voldoet.
Dat maakt beleggen met een lening anders dan volledig betaalde gewone aandelen aanhouden. Bij die aandelen kun je ook veel verliezen, maar ontstaat door een koersdaling op zichzelf geen marginverplichting. De manier waarop je de aankoop financiert, verandert dus wat een slechte beursdag van je vraagt.
Opties kopen en opties schrijven zijn verschillende dingen
Een optie geeft de koper een recht. Een call geeft het recht om de onderliggende waarde tegen een afgesproken prijs te kopen. Een put geeft het recht om die tegen een afgesproken prijs te verkopen. De voorwaarden bepalen onder meer wanneer uitoefening mogelijk is en hoe het contract wordt afgewikkeld.
De koper betaalt daarvoor een premie. Voor een los gekochte en volledig betaalde gewone optie is het verlies op de optie zelf in beginsel beperkt tot die premie en de kosten. Als uitoefening daarna leidt tot een aandelenpositie, horen bij die nieuwe positie weer eigen risico’s en financieringsvragen.
Wie een optie schrijft, verkoopt het contract en neemt juist een verplichting op zich. De ontvangen premie is de vergoeding daarvoor. Het is dus niet zomaar extra inkomen naast een verder ongewijzigde portefeuille.
Bij een geschreven call kun je verplicht worden aandelen te leveren. Heb je de benodigde aandelen niet, dan kan een sterke koersstijging zeer grote verliezen veroorzaken. In theorie is het verlies bij een ongedekte call onbeperkt. De aanvankelijk gevraagde margin zegt weinig over dat uiterste risico.
Een put kan een veel grotere aankoop betekenen
Bij een geschreven put kun je verplicht worden aandelen tegen de afgesproken prijs te kopen. Neem als eenvoudig voorbeeld een contract voor 100 aandelen met een uitoefenprijs van € 50. Je ontvangt € 200 premie voor het hele contract.
Word je aangewezen om de aandelen af te nemen, dan moet je € 5.000 betalen. Stel dat die aandelen op dat moment nog maar € 30 per stuk waard zijn. Je betaalt dan € 5.000 voor een bezit met een marktwaarde van € 3.000. Na de ontvangen premie is het verlies op die combinatie € 1.800, zonder kosten mee te rekenen.
Dat verlies staat los van het bedrag dat de broker aanvankelijk als zekerheid blokkeerde. Was dat bedrag lager, dan was de verplichting om te kopen niet kleiner. En als de aandelen verder dalen, neemt het verlies verder toe.
Heb je het volledige aankoopbedrag apart gehouden, dan is sprake van een met geld gedekte put. Dat maakt de betaalverplichting beter op te vangen, maar voorkomt het koersverlies niet. Dat je toevallig al dezelfde aandelen bezit, betekent evenmin dat je een nieuwe afnameverplichting hebt betaald. Je kunt er nog meer bij moeten kopen.
Ook een call waarvoor je de aandelen al bezit, is niet zonder risico. De aandelen kunnen nog steeds dalen, terwijl je bij een sterke stijging mogelijk moet leveren tegen de afgesproken prijs. Gedekt betekent dat een specifieke verplichting is afgedekt, niet dat iedere verliesmogelijkheid verdwenen is.
Waarom de gevraagde zekerheid ineens kan stijgen
Een margintekort kan van twee kanten ontstaan. Je onderpand kan minder waard worden, terwijl de vereiste zekerheid tegelijkertijd toeneemt. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij grotere koersuitslagen of een positie die riskanter wordt.
Bij opties kunnen de koers van het aandeel, de uitoefenprijs, de resterende looptijd en de verwachte beweeglijkheid meespelen. Ook de samenstelling van je hele portefeuille kan invloed hebben. Daarom bestaat er geen universeel percentage dat voor iedere belegger en ieder contract klopt.
Denk aan een rekening waarop aandelen als onderpand dienen voor geschreven opties. Als dezelfde aandelen dalen en de optiepositie ongunstig beweegt, kunnen zowel je onderpand als je vrije ruimte verslechteren. Twee bedragen die op een rustige dag los van elkaar leken te staan, bewegen dan tegelijk tegen je in.
Een stresstest begint dus niet alleen met de vraag wat je verlies is bij een bepaalde koers. Vraag ook hoeveel extra zekerheid de broker dan kan verlangen en of het geld daarvoor tijdig beschikbaar zou zijn.
Een margin call is geen gegarandeerde bedenktijd
Als de zekerheid onvoldoende is, kan de broker vragen om het tekort aan te vullen of posities af te bouwen. Zo’n melding wordt een margin call genoemd. Maar ga er niet van uit dat je altijd eerst wordt gebeld of enkele dagen krijgt.
De voorwaarden kunnen de broker ruimte geven om snel posities te sluiten. Dat kan juist gebeuren wanneer de prijzen ongunstig zijn. Je kunt dan niet eenvoudig besluiten een paar maanden op herstel te wachten. Controleer vooraf welke bevoegdheden de aanbieder heeft en welke termijnen werkelijk gelden.
Ook geld op een andere rekening is niet automatisch op tijd beschikbaar. Een overboeking kost soms tijd. Het moeten verkopen van andere beleggingen kan weer nieuwe verliezen of kosten opleveren. De noodzaak om direct te handelen is zelf een risico, naast het koersverlies.
Dat verschil zie je ook bij de vraag of je aandelen wilt kopen als de beurs daalt. Wie vrij kan kiezen, heeft een andere positie dan iemand die op dat moment onderpand moet aanvullen.
Vrije ruimte hoeft niet gebruikt te worden
Een handelsplatform kan ruimte tonen voor een grotere positie dan past bij je financiële leven. Een beschikbare limiet is geen doel. Bepaal eerst welk verlies je kunt dragen en welke verplichtingen je wilt aangaan.
Betrek daarbij hoe je reageert onder druk. Elke paar minuten controleren of er nog genoeg zekerheid is, kan tot ondoordachte beslissingen leiden. Dat is niet alleen een kwestie van karakter. De constructie kan je dwingen keuzes te maken op momenten waarop je juist rust nodig hebt. In emoties bij beleggen lees je hoe een plan rekening kan houden met je gedrag.
Houd geld voor noodzakelijke uitgaven herkenbaar gescheiden van je beleggingsrisico. Een buffer voor onverwachte kosten moet zijn functie kunnen houden wanneer de markt tegenzit. Als diezelfde euro ook nodig is om een margintekort aan te vullen, kan hij niet op beide plaatsen tegelijk zijn.
De belangrijkste vraag is uiteindelijk wat je verplicht bent te doen als de markt anders loopt dan verwacht. Kun je dat bedrag niet uitleggen, of hangt het plan af van altijd op tijd kunnen bijstorten, dan verdient die onzekerheid aandacht voordat je de positie aangaat. De margin op het scherm is slechts één onderdeel van het risico.