Een relatie kan voorbij zijn terwijl je belastingzaken nog met elkaar verweven zijn. Je woont misschien al ergens anders, maar staat nog op hetzelfde adres ingeschreven. Of de hypotheek loopt door en de maandelijkse belastingteruggave komt nog steeds op de gezamenlijke rekening binnen.
In het jaar waarin je uit elkaar gaat, kun je soms nog kiezen om bepaalde inkomsten en aftrekposten samen te verdelen. Dat kan geld schelen. Toch is het geen keuze die je automatisch moet aanvinken. De uitkomst hangt ook af van jullie woning, inkomen, vermogen en toeslagen. En van de afspraken over wie een teruggave ontvangt of een aanslag betaalt.
De eerste vraag is daarom niet wie de hoogste aftrek kan krijgen. Eerst moet duidelijk zijn wanneer jullie fiscaal partnerschap eindigt en wat jullie daarna nog samen kunnen regelen.
Wanneer houdt het fiscaal partnerschap op?
Bij een huwelijk is alleen apart gaan wonen meestal niet genoeg. Voor het einde van het fiscaal partnerschap moeten twee zaken zijn geregeld: het verzoek tot scheiding is bij de rechtbank ingediend én jullie staan niet meer op hetzelfde woonadres ingeschreven. De laatste van die twee gebeurtenissen bepaalt wanneer jullie geen fiscale partners meer zijn.
Stel dat Noor en Bram op 10 maart een scheidingsverzoek laten indienen. Bram staat vanaf 1 mei op een ander adres ingeschreven. Hun fiscaal partnerschap eindigt dan op 1 mei. Niet op de dag van het verzoek en ook niet pas wanneer de rechter de scheiding uitspreekt.
Bij een geregistreerd partnerschap dat zonder rechter eindigt, gelden andere documenten. Dan zijn de ondertekende beëindigingsovereenkomst en de inschrijving op verschillende adressen van belang. Woonden jullie ongehuwd samen en waren jullie fiscale partners? Dan eindigt dat partnerschap in beginsel zodra jullie niet meer op hetzelfde adres staan ingeschreven.
Schrijf de relevante datums op en bewaar de bewijsstukken. Wat voor jullie voelt als de datum van uit elkaar gaan, is niet altijd de datum die in de aangifte telt. De uitleg over samenwonen, belasting en toeslagen helpt om het verschil tussen een relatie en een fiscaal partnerschap te begrijpen.
Nog één jaar samen verdelen kan een keuze zijn
Waren jullie een deel van het jaar fiscale partners? Dan kunnen jullie er voor de aangifte over dat jaar samen voor kiezen om het hele jaar als fiscale partners te worden behandeld. Daarmee kunnen jullie bepaalde gemeenschappelijke inkomsten en aftrekposten verdelen.
Het gaat bijvoorbeeld om het gezamenlijke saldo van inkomsten en aftrekposten van de eigen woning en de grondslag voor sparen en beleggen. Jullie mogen niet zomaar alle inkomsten naar elkaar verschuiven. Je eigen salaris, pensioen of winst uit je onderneming blijft bij jou horen.
Deze keuze betekent evenmin dat jullie voor alle regelingen weer het hele jaar een stel zijn. Voor heffingskortingen gelden eigen voorwaarden en kan de werkelijke periode van het partnerschap van belang zijn. Ook de regels voor toeslagen moet je afzonderlijk bekijken.
Beide ex-partners moeten met de keuze instemmen. Zorg dat de gegevens en de gekozen verdeling in beide aangiften aansluiten. Je hoeft daarvoor geen inloggegevens uit te wisselen. Een gezamenlijke afspraak over de inhoud kan ook via een adviseur worden verwerkt. Zonder de gezamenlijke keuze kun je de gemeenschappelijke posten niet op dezelfde manier vrij verdelen.
De grootste teruggave is niet het hele verhaal
Vaak klinkt het logisch om alle aftrek bij degene met het hoogste inkomen te zetten. Maar het belastingstelsel bestaat uit meer dan één tarief. Aftrekbeperkingen, heffingskortingen en andere inkomsten kunnen de uitkomst veranderen. Bereken daarom verschillende verdelingen met jullie echte gegevens.
Neem een vereenvoudigd voorbeeld. Na het correct verwerken van de woning blijft een aftrekbaar saldo van € 4.000 over. Jullie vergelijken een verdeling van ieder € 2.000 met een verdeling waarbij één van jullie de volledige € 4.000 opgeeft. Dat zijn twee manieren om dezelfde aftrek te verdelen, geen twee extra aftrekposten. Samen kan nooit meer dan 100% worden opgegeven.
Vergelijk vervolgens de belastinguitkomst van jullie allebei. Een grotere teruggave bij de één kan samengaan met een hoger te betalen bedrag bij de ander. Kijk bovendien of de berekening al rekening houdt met maandelijkse voorlopige teruggaven. Anders lijkt geld dat jullie eerder ontvingen ineens een nieuw voordeel.
Leg ook vast hoe jullie een gezamenlijk voordeel verdelen. Het bedrag dat op iemands bankrekening binnenkomt, zegt op zichzelf niets over wat jullie onderling hebben afgesproken. Een duidelijke afspraak voorkomt dat een gunstige aangifte later een nieuwe bron van onenigheid wordt.
Een verdeling kan doorwerken in je toeslagen
Fiscaal partnerschap en toeslagpartnerschap zijn verschillende begrippen. De keuze in de inkomstenbelasting bepaalt niet simpelweg dat jullie ook voor alle toeslagen het hele jaar partners blijven. Tegelijk kunnen gegevens uit de aangifte wel invloed hebben op toeslagen.
Dat speelt onder meer bij de verdeling van vermogen. Als je maar een deel van het jaar een toeslagpartner hebt, kun je te maken krijgen met de vermogensgrens voor één persoon. Een fiscale verdeling die gunstig lijkt, kan daardoor betekenen dat je zorgtoeslag, huurtoeslag of kindgebonden budget moet terugbetalen. Kinderopvangtoeslag heeft geen vermogensgrens.
Het gaat hier om de fiscale toerekening van vermogen. Dat is iets anders dan de juridische verdeling van jullie spaargeld en bezittingen bij de scheiding. Je kunt die twee berekeningen dus niet zonder meer door elkaar gebruiken.
Controleer naast vermogen ook het geschatte jaarinkomen en de samenstelling van je huishouden. Een verandering halverwege het jaar betekent niet dat je alleen je inkomen na de verhuizing moet doorgeven. In ons artikel over je toetsingsinkomen schatten lees je hoe je naar het hele jaar kijkt. Werk veranderingen bij zodra je ze kent, in plaats van te wachten op de volgende aangifte.
Een koophuis vraagt om een aparte berekening
Bij een gezamenlijke woning moet eerst duidelijk zijn welk deel van de rente werkelijk aftrekbaar is. Pas daarna komt de vraag hoe jullie een aftrekpost mogen verdelen. Een keuze voor het hele jaar fiscaal partnerschap maakt niet iedere hypotheekbetaling ineens aftrekbaar.
Kijk naar de eigendomsverhouding, de hypotheekschuld en wie welke bedragen betaalt. Rente en aflossing zijn verschillende uitgaven. En als één van jullie ook het aandeel van de ander betaalt, kunnen de afspraken over onderhoud en alimentatie van belang zijn.
Verlaat je de woning terwijl je ex er blijft wonen? Onder voorwaarden kan jouw aandeel nog maximaal twee jaar onder de eigenwoningregeling vallen. Die termijn hangt samen met het verlaten van de woning, niet met het einde van het kalenderjaar. Het is geen algemene garantie dat je twee jaar lang alle betaalde rente kunt blijven aftrekken.
Maak een overzicht van de betalingen vanaf de verhuizing. Bewaar bankafschriften, de hypotheekgegevens en de afspraken over het huis. De basis van hypotheekrenteaftrek en je maandlasten blijft gelden, maar een scheiding maakt de verdeling vaak ingewikkelder.
Pas de geldstromen van nu ook aan
De jaarlijkse aangifte komt later. De vaste lasten lopen vandaag al door. Een voorlopige belastingteruggave die bij jullie oude situatie paste, kan na de scheiding te hoog zijn. Controleer daarom beide voorlopige aanslagen zodra duidelijk is wie de woning en de rente betaalt.
Maak daarnaast ieder een eigen begroting. Twee huishoudens hebben vaak samen hogere woonlasten dan één. Houd rekening met verhuiskosten, een waarborgsom, verzekeringen en bedragen die je tijdelijk nog samen betaalt. Een verwachte belastingteruggave is geen vervanging voor geld dat deze maand beschikbaar moet zijn.
Verandert er later opnieuw iets, bijvoorbeeld doordat het huis wordt verkocht of één van jullie een nieuwe partner krijgt? Bekijk dan welke gegevens opnieuw moeten worden aangepast. Een aangifte over het scheidingsjaar is geen vaste oplossing voor de jaren daarna.
Maak eerst de feiten en daarna de afspraken duidelijk
Een bruikbaar begin is een korte tijdlijn: wanneer gingen jullie apart wonen, wanneer veranderde de inschrijving en wanneer werd het scheidingsverzoek ingediend? Voeg daar de inkomensgegevens, woningbetalingen en ontvangen toeslagen aan toe. Zo wordt zichtbaar welke vragen nog openstaan.
Spreek vervolgens af wie de berekening maakt, wanneer jullie de uitkomst bespreken en hoe jullie een teruggave of bijbetaling afhandelen. Als rechtstreeks overleggen moeilijk is, kan een duidelijke schriftelijke uitwisseling of begeleiding helpen om de belastingzaken af te ronden.
Bij twijfel over de Nederlandse fiscale gevolgen van uit elkaar gaan biedt Farshad Bashir fiscaal advies voor particulieren. Dat kan helpen om de aangifte, de woning en de gevolgen van verschillende keuzes samen te bekijken.
Een goede verdeling begint met kloppende gegevens. Daarna kun je beoordelen of nog één jaar samen verdelen jullie helpt en onder welke afspraken. Zo voorkom je dat een keuze die op het aangiftescherm voordelig lijkt, buiten dat scherm juist geld of rust kost.