Rendement op eigen vermogen: wat zegt ROE over een bedrijf?

Je bekijkt twee bedrijven waarin je misschien wilt beleggen. Het ene meldt een rendement op eigen vermogen van 12%, het andere van 25%. Dat tweede bedrijf lijkt meteen aantrekkelijker. Het haalt blijkbaar meer uit het geld van zijn aandeelhouders. Maar je weet nog niet waardoor dat verschil ontstaat.

Een hoog rendement op eigen vermogen kan wijzen op een sterk bedrijf. Het kan ook ontstaan doordat er weinig eigen vermogen over is of doordat het bedrijf veel leent. Om het cijfer goed te lezen, moet je dus naar beide kanten van de rekensom kijken: de winst én het vermogen waarmee die winst wordt gemaakt.

Wat betekent rendement op eigen vermogen?

Rendement op eigen vermogen wordt vaak afgekort tot ROE, van het Engelse return on equity. Het geeft aan hoeveel nettowinst een bedrijf in een periode maakt ten opzichte van zijn gemiddelde eigen vermogen. In dit artikel kijken we naar een volledig boekjaar van een bedrijf met aandeelhouders.

Eigen vermogen is het verschil tussen de bezittingen en schulden op de balans. Het bestaat bijvoorbeeld uit geld dat aandeelhouders hebben ingebracht en winst die in het bedrijf is gebleven. Het is een boekhoudkundig bedrag. Het staat niet per se als geld op een bankrekening en het is ook niet de beurswaarde van het bedrijf.

Een bedrijf kan zijn eigen vermogen hebben gebruikt voor machines, voorraad of een overname. Wie eerst wil begrijpen hoe die onderdelen samenhangen, kan beginnen bij een balans lezen. De balans laat zien hoe het bedrijf is gefinancierd. ROE voegt daar de vraag aan toe hoeveel winst daartegenover staat.

Zo werkt de berekening

De gebruikelijke formule is: nettowinst gedeeld door gemiddeld eigen vermogen, vermenigvuldigd met 100%. Met nettowinst bedoelen we hier de winst nadat onder meer rente en belasting zijn verwerkt. Omzet of winst vóór rente gebruiken zou een andere verhouding opleveren.

Een fictief bedrijf begint het jaar met €400.000 eigen vermogen en eindigt met €600.000. Het gemiddelde van die twee bedragen is €500.000. Bij een nettowinst van €75.000 komt het rendement op eigen vermogen uit op 15%.

Je gebruikt een gemiddelde omdat winst gedurende een heel jaar wordt verdiend, terwijl een balans één moment laat zien. Het gemiddelde van begin en einde is een praktische benadering. Als halverwege het jaar veel nieuw kapitaal is ingebracht, kan een gemiddelde op basis van meer meetmomenten beter passen.

Controleer bij een vergelijking daarom hoe het bedrijf het cijfer berekent. Een financieel platform kan alleen het vermogen aan het einde van het jaar gebruiken. Dat maakt een vergelijking met een bedrijf dat een jaargemiddelde gebruikt minder zuiver.

Waarom een hoge ROE aantrekkelijk kan zijn

Een onderneming die met relatief weinig eigen vermogen veel winst maakt, kan een goed verdienmodel hebben. Denk aan klanten die terugkomen, producten waarvoor mensen graag betalen of een bedrijf dat weinig geld in voorraad hoeft vast te zetten.

Stel dat een bedrijf jarenlang rond 15% ROE behaalt, zonder steeds meer te lenen en zonder grote eenmalige meevallers. Dat is interessanter dan één uitschieter waarvan de oorzaak onduidelijk is. De reeks geeft je meer informatie over hoe het bedrijf gewoonlijk werkt.

Toch bestaat er geen universele grens waarboven ROE goed is. Een softwarebedrijf heeft andere bezittingen en kosten dan een fabriek. Zelfs binnen dezelfde sector kunnen boekhoudkundige keuzes of oude overnames het eigen vermogen beïnvloeden. Vergelijk daarom vooral bedrijven met een vergelijkbaar bedrijfsmodel en bekijk meerdere jaren.

Met meer schuld kan het percentage stijgen

ROE wordt verraderlijk wanneer je alleen het eindpercentage bekijkt. Neem twee fictieve bedrijven met elk €1 miljoen aan bezittingen. Bedrijf A heeft gemiddeld €800.000 eigen vermogen en €200.000 schuld. Bedrijf B heeft gemiddeld €300.000 eigen vermogen en €700.000 schuld. We houden die bedragen in dit voorbeeld het hele jaar gelijk.

Na alle kosten, waaronder rente en belasting, maakt A €80.000 nettowinst. Dat levert 10% ROE op. B maakt door hogere financieringslasten slechts €60.000 nettowinst, maar komt toch uit op 20% ROE. B verdient minder in euro’s en scoort op dit ene percentage beter.

Het verschil ontstaat doordat B zijn winst door een veel kleiner eigen vermogen deelt. Dat maakt B niet automatisch een slecht bedrijf. Wel draagt het meer schuld en is de buffer voor tegenvallers kleiner. Als de omzet wegvalt, blijven rentebetalingen en aflossingsverplichtingen bestaan.

Bekijk ROE daarom samen met de solvabiliteit van een bedrijf. Die verhouding laat zien welk deel van de bezittingen met eigen vermogen is gefinancierd. Samen vertellen de cijfers meer dan afzonderlijk: hoeveel winst wordt gemaakt, en hoe stevig is de financiering eronder?

Ook een kleiner eigen vermogen verandert het beeld

Eigen vermogen kan dalen doordat een bedrijf dividend uitkeert of eigen aandelen inkoopt. Als de winst ongeveer gelijk blijft en het gemiddelde eigen vermogen afneemt, kan ROE stijgen zonder dat het bedrijf meer producten verkoopt of beter werkt.

Geld teruggeven aan aandeelhouders kan een verstandige keuze zijn. Een bedrijf hoeft overtollig geld niet eindeloos vast te houden. Maar een hogere ROE na zo’n uitkering bewijst op zichzelf geen verbetering van de dagelijkse bedrijfsvoering. Kijk wat er feitelijk is veranderd.

Bij een heel klein eigen vermogen kunnen bescheiden winsten al enorme percentages opleveren. En bij negatief eigen vermogen is ROE vaak nauwelijks bruikbaar. Een verlies gedeeld door een negatief vermogen kan zelfs een positief percentage geven. Dat rekenkundige resultaat vertelt je niet dat het bedrijf gezond is.

Eenmalige winst en geld op de bank

Ook de winst verdient aandacht. Een bedrijf kan in één jaar een pand verkopen en daardoor veel winst boeken. Dat kan echt geld opleveren, maar de verkoop herhaalt zich niet vanzelf ieder jaar. De hoge ROE van dat jaar zegt dan weinig over de winst die de gewone activiteiten blijven opleveren.

Andersom kan een grote afschrijving de winst tijdelijk drukken. Dat is reden om de toelichting te lezen, niet om de kosten automatisch weg te denken. Een afschrijving kan juist laten zien dat een eerdere investering minder waard blijkt dan verwacht.

Bekijk daarom welke posten achter de nettowinst zitten. In de uitleg over de resultatenrekening lees je hoe omzet, kosten en winst met elkaar samenhangen. Let ook op het kasstroomoverzicht: komt er bij de gewone activiteiten daadwerkelijk geld binnen?

Een klant kan bijvoorbeeld wel een factuur hebben gekregen, maar nog niet hebben betaald. De omzet en winst kunnen al in de cijfers staan terwijl het geld ontbreekt. Een gezonde winstontwikkeling en voldoende beschikbare middelen zijn verwante, maar verschillende vragen.

Vijftien procent ROE is geen vijftien procent voor jou

Koop je een aandeel, dan betaal je de beurskoers. Je koopt het bedrijf meestal niet tegen de boekwaarde van zijn eigen vermogen. ROE vertelt daarom niet welk rendement jij op je aankoop zult behalen.

Een sterk bedrijf kan zo duur geprijsd zijn dat er weinig ruimte overblijft voor tegenvallers. Valt de groei later lager uit dan beleggers verwachtten, dan kan de koers dalen terwijl de onderneming nog steeds winstgevend is. Omgekeerd kan een lager gewaardeerd bedrijf andere kansen en risico’s bieden.

Jouw resultaat hangt af van de aankoopprijs, ontvangen uitkeringen en de koers waartegen je later verkoopt. Daar komen kosten en eventuele belastingen bij. Een bedrijfsratio is dus geen rendementsbelofte en ook geen vervanging voor spreiding.

Begin bij de verklaring achter het percentage

Bij een opvallend hoge ROE is de nuttigste vervolgvraag: waardoor komt dit? Kijk eerst of de winst uit gewone activiteiten komt. Bekijk daarna of het eigen vermogen is gekrompen, hoeveel schuld er tegenover staat en of vergelijkbare bedrijven hetzelfde patroon laten zien.

Je hoeft niet ieder detail van een jaarrekening te doorgronden om beter te vergelijken. Maar als je de oorzaak van het cijfer niet kunt uitleggen, is dat een goede reden om nog geen conclusie te trekken. Een percentage kan het begin van onderzoek zijn. De verklaring erachter bepaalt hoeveel waarde het voor je heeft.